Program STOP SMOG – Dla Kogo i Co Oferuje?
Program STOP SMOG to jeden z najbardziej kompleksowych instrumentów walki ze smogiem w Polsce, skierowany do gmin i – przez nie – do najuboższych mieszkańców. Jego unikalna cecha polega na tym, że gminy mogą wymieniać piece i przeprowadzać termomodernizację domów bez żadnego wkładu własnego beneficjenta – koszt może być pokryty w 100%.
Program funkcjonuje od 2019 roku i jest realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska. W przeciwieństwie do programu Czyste Powietrze, wnioski składają gminy – nie indywidualni mieszkańcy. To gmina staje się beneficjentem środków i realizuje inwestycje na nieruchomościach wskazanych mieszkańców.
Kto Może Skorzystać z Programu?
Kryteria dla mieszkańców
Mieszkaniec może skorzystać z programu STOP SMOG, jeśli spełnia jednocześnie wszystkie poniższe warunki:
Dochód: Dochód na osobę w gospodarstwie domowym nie przekracza 150% kryterium dochodowego z pomocy społecznej, tj.:
- Gospodarstwo jednoosobowe: ≤ 1 901,60 zł/mies. netto (150% z 1 268 zł),
- Gospodarstwo wieloosobowe: ≤ 1 542,00 zł/mies. na osobę (150% z 1 028 zł).
Własność: Mieszkaniec jest właścicielem lub współwłaścicielem budynku mieszkalnego jednorodzinnego.
Zamieszkanie: Dom jest głównym miejscem zamieszkania beneficjenta.
Majątek: Wartość majątku beneficjenta (oprócz nieruchomości będącej przedmiotem programu) nie przekracza 50 000 zł.
Brak ogrzewania: Dom jest ogrzewany starym, nieekologicznym kotłem lub urządzeniem grzewczym.
Kto wnioskuje?
Warto podkreślić: mieszkańcy nie składają wniosków bezpośrednio do NFOŚiGW. Procedura wygląda tak:
- Gmina podpisuje umowę z NFOŚiGW,
- Gmina realizuje program na wskazanych nieruchomościach,
- Gmina rozlicza się z funduszem.
Jeśli chcesz skorzystać z programu, zgłoś się do urzędu swojej gminy i zapytaj, czy gmina realizuje lub planuje przystąpić do programu STOP SMOG.
Zakres Dofinansowania
Co jest objęte programem?
Program finansuje:
Wymianę starego źródła ciepła na:
- Pompę ciepła powietrzną lub gruntową,
- Kocioł gazowy kondensacyjny (jeśli jest dostęp do sieci gazowej),
- Kocioł na pellet (klasa 5 lub ecodesign),
- Inne ekologiczne źródło ciepła wskazane w programie.
Prace termomodernizacyjne:
- Ocieplenie ścian zewnętrznych,
- Ocieplenie dachu lub stropu,
- Wymiana okien i drzwi zewnętrznych,
- Modernizacja instalacji grzewczej wewnętrznej.
Ile wynosi dofinansowanie?
- Maksymalnie 100% kosztów kwalifikowanych – bez wkładu własnego beneficjenta,
- Dofinansowanie z programu: do 70% kosztów (reszta z budżetu gminy lub z innych źródeł),
- Minimalna kwota dla gminy realizującej jeden projekt: 2 000 zł,
- Maksymalna kwota dofinansowania z NFOŚiGW na jeden budynek: 53 000 zł.
Gmina może łączyć środki z programu STOP SMOG ze środkami Czystego Powietrza lub lokalnymi funduszami.
Jak Gmina Wnioskuje do Programu?
Etap 1: Złożenie wniosku przez gminę
Gmina składa wniosek do NFOŚiGW, wskazując:
- Liczbę planowanych inwestycji (min. 2, zazwyczaj kilkanaście–kilkadziesiąt),
- Lokalizację budynków,
- Planowany zakres prac,
- Szacowane koszty.
Etap 2: Umowa z NFOŚiGW
Po pozytywnej weryfikacji fundusz podpisuje umowę z gminą.
Etap 3: Rekrutacja beneficjentów
Gmina prowadzi nabór mieszkańców spełniających kryteria. Zazwyczaj ogłasza nabór przez tablicę ogłoszeń, stronę internetową i sołtysów.
Etap 4: Realizacja inwestycji
Gmina – jako zamawiający – przeprowadza przetarg na wykonawcę lub wybiera go z wolnej ręki zgodnie z prawem zamówień publicznych. Wszystkie prace są realizowane bez angażowania pieniędzy przez mieszkańca.
Etap 5: Przekazanie nieruchomości
Po zakończeniu prac gmina przekazuje mieszkańcowi wyremontowany dom z nowym źródłem ciepła i dokumentację techniczną.
Różnice Między STOP SMOG a Czystym Powietrzem
| Cecha | STOP SMOG | Czyste Powietrze |
|---|---|---|
| Kto składa wniosek | Gmina | Indywidualny właściciel |
| Dofinansowanie | Do 100% (bez wkładu własnego) | Do 90% (poziom najwyższy) |
| Progi dochodowe | Bardzo niskie (pomoc społeczna ×150%) | Wyższe (do 150 000 zł/rok) |
| Realizacja | Przez gminę (przetarg) | Przez właściciela (wybór wykonawcy) |
| Zakres | Wymiana kotła + termomodernizacja | Szerszy zakres (PV, HEMS itp.) |
Ile Gmin Uczestniczy w Programie?
Według danych NFOŚiGW z 2024 roku, program STOP SMOG realizowany był przez ponad 700 gmin w całej Polsce. Do 2024 roku wymieniono ponad 35 000 starych pieców w ramach tego programu.
Zainteresowanie gmin stale rośnie – szczególnie po zaostrzeniu uchwał antysmogowych w województwach, które wprowadzają obowiązek wymiany kotłów klasy I i II.
Jak Sprawdzić, Czy Moja Gmina Realizuje Program?
- Wejdź na stronę internetową swojego urzędu gminy i wyszukaj „STOP SMOG",
- Zadzwoń do urzędu gminy i zapytaj o program,
- Sprawdź na stronie NFOŚiGW (lista gmin realizujących program dostępna w zakładce STOP SMOG),
- Zapytaj sołtysa lub radnego.
Jeśli Twoja gmina nie uczestniczy w programie, możesz zgłosić inicjatywę na sesji rady gminy lub zebraniu wiejskim.
Podsumowanie
Program STOP SMOG to wyjątkowa szansa dla najuboższych rodzin na bezpłatną wymianę kopciucha i ocieplenie domu. Jeśli spełniasz kryteria dochodowe i masz stary piec – zgłoś się do swojej gminy i zapytaj o program. Możesz też sprawdzić program Czyste Powietrze jako alternatywę, jeśli Twoje dochody przekraczają limity STOP SMOG, ale nadal kwalifikujesz się do poziomu podwyższonego lub najwyższego.